ตอกลาย ตอกโลง

Posted on มิถุนายน 28, 2018 in Scoop

‘โลงศพ’ แค่ได้ยินได้ฟังคำนี้ก็รู้สึกเหมือนจะเสียวสันหลังแว้บๆ ขึ้นมาแล้ว แต่โลงศพซึ่งมีสีสันสดใสและลวดลายหลากหลายทำให้รู้สึกถึงความสวยงามในแง่ศิลปะมากกว่าจนแทบลืมความรู้สึกกลัวลงไปถนัด
สีสันฉูดฉาดและลวดลายฉวัดเฉวียนของ ‘กะลาบ๊อก’ หรือโลงมอญ แสดงให้เห็นเอกลักษณ์ของโลงศพแบบมอญที่แตกต่างจากโลงศพอื่นๆ อย่างชัดเจน และสะท้อนถึงวิถีชีวิตและความเชื่อของคนเชื้อชาติมอญที่สืบทอดกันมาแต่โบราณ
ตัวของโลงมอญมีลักษณะแคบล่างบานบน คือก้นโลงสอบค่อนข้างแคบ ปากโลงผายออก คล้ายดอกผักบุ้งฟังดูน่ารัก ประดับประดาด้วยกระดาษหลากสีที่ตอกเป็นลวดลายต่างๆ อย่างบรรจงตามฝีมือของช่างแต่ละสกุล ถือได้ว่าโลงลูกหนึ่งเป็นงานฝีมือที่มีเพียงชิ้นเดียวในโลก ลักษณะสำคัญอีกอย่างของโลงมอญคือ การเจาะช่องหน้าต่างด้านละ 3 ช่อง แล้วปิดด้วยกระจกใสให้สามารถมองเห็นศพภายในโลง เพื่อให้คนตายเป็นครูของคนเป็น สอนให้พิจารณาความธรรมดาของชีวิตที่ต้องตายโดยไม่มีใครหลีกเลี่ยงได้

เพราะโลงมอญนั้นเป็นโลงที่ทำด้วยมือล้วนๆ ทุกขั้นตอน ตั้งแต่กระบวนการตัดไม้อัด เหลาไม้ระกำ เพื่อมาประกอบเป็นตัวโลง การใช้กระดาษอังกฤษมาตอกเป็นลวดลายนับสิบลาย เช่น ลายโซ่ ตัวระนาบ ธรรมจักร แว่นตา รังผึ้ง เป็นต้น ก่อนจะมาติดลงบนโลง แถมยังมีการติดแววหรือเลื่อม เพื่อให้เกิดประกายระยิบประยับเพิ่มความสวยงามเข้าไปอีก ยังไม่ต้องพูดถึงการใส่รายละเอียดบนส่วนประกอบอื่นๆ ของโลง คือ ฐาน ฝาโลง และยอดครู โลงมอญหนึ่งลูกจึงต้องใช้เวลาในการทำนานถึง 1 เดือนเป็นอย่างน้อย และต้องอาศัยทั้งความรู้ความชำนาญ และใจรักของช่างทำโลงประกอบด้วย
โลงมอญเต็มไปด้วยรายละเอียดของลวดลายสิ่งละอันพันละน้อยอย่างวิจิตร รวมความสูงจากฐานโลงถึงยอดฉัตรเกือบ 4.5 เมตร เพื่อเนรมิตให้เป็นดั่งสรวงสวรรค์หลังความตายตามความเชื่อ เพราะโลงมอญจะใช้บรรจุเฉพาะศพที่ตายปกติเท่านั้น คือหมดอายุขัย หรือเจ็บป่วยตามธรรมชาติ ดังนั้นจึงถือว่าเป็นคนมีแต้มบุญสูง ส่วนคนที่ทำโลงมอญก็จะได้แต้มบุญมหาศาล อานิสงส์ถึง 1,000 ชาติ โดยก่อนจะทำโลงมอญขึ้นแต่ละครั้งก็ต้องทำพิธีไหว้ครูและประพรมน้ำมนต์เพื่อความเป็นสิริมงคลน่าเสียดายที่ปัจจุบันการทำโลงมอญลดหายลงไป อย่างที่ชุมชนบางกระดี่ เขตบางขุนเทียน เหลือช่างทำโลงมอญเพียงแห่งเดียว คือ คุณน้ามนตรี แดงสด หรือช่างเปีย ที่ยังทำโลงมอญอยู่ โดยสืบทอดการทำโลงมอญมาจากพ่อตา ช่างเปียให้เหตุผลที่ยังคงทำโลงมอญว่า เพราะยังมีความต้องการใช้โลงมอญอยู่ และอยากที่จะสืบทอดการทำโลงมอญเอาไว้ โดยฝากความหวังไว้ที่ลูกชายที่เรียนรู้และคลุกคลีกับวิธีการทำโลงมอญมาตั้งแต่เล็ก ช่างเปียยังบอกอีกว่า “ถ้าไม่ถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับโลงมอญมันก็จะตายไปกับตัวเอง”
การค่อยๆ ตอกลายอย่างประณีตจึงเป็นการตอกย้ำเอกลักษณ์ชาวมอญไม่ให้ถูกตอกฝาโลงแล้วหายไปจากความทรงจำของชุมชน

เรื่อง: กานต์รวี กองศรีมา
ภาพ: ไลลา ตาเฮ

216
VIEWS

Trawell

กูรูเรื่องเมืองเก่า ที่เก็บสิ่งละอันพันละน้อยบนเกาะรัตนโกสินทร์มาเล่าให้ทุกคนฟัง