Lakorn Chatri ละครชาตรีที่นางเลิ้ง

Posted on มิถุนายน 5, 2017 in Scoop

หากเดินผ่านตรอกเล็ก ๆ บนถนนหลานหลวงจะแว่วเสียงดนตรีไทยจังหวะสนุกสนานออกมาจากบ้านละครที่ตั้งเรียงรายอยู่ติดกัน ที่นี่เป็นแหล่งรวมตัวของสาวๆ ที่มีฝีมือด้านการร้องการรำ และเด็กหญิงจากต่างชุมชนต่างโรงเรียนมาฝึกซ้อมท่วงท่าตามแบบแผนกันอย่างแข็งขัน

แต่เพราะอะไรศิลปะการแสดงที่คล้ายคลึงกับการรำโนราห์ในภาคใต้นี้จึงมากฎอยู่ในย่านนางเลิ้งได้ คงต้องย้อนกลับไปเมื่อสมัยก่อนก่อตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ มีการสันนิษฐานกันหลายทฤษฎีว่าต้นกำเนิดละครชาตรีย่านนางเลิ้งนั้นอาจมาจากสมัยกรุงศรีอยุธาตอนต้น โดยมีเจ้านายจากราชสำนักนำละครลงไปหัดให้ชาวนครศรีธรรมราช เรียกว่า ‘โนราห์’ เพราะนิยมเล่นเรื่องพระสุธน มโนราห์กันเป็นส่วนใหญ่ ว่ากันว่าดูโนราห์ก็เหมือนได้ย้อนเวลากลับไปดูละครกรุงศรีอยุธยาตอนต้นแท้ ๆ

บางทฤษฎีก็ว่ากลับกัน คือโนราห์-ชาตรีนั้นเข้ามาในกรุงรัตนโกสินทร์ในช่วงปี พ.ศ.2312 หลังจากสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี (สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช) ยกทัพไปปราบเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชแล้วได้กวาดต้อนผู้คนรวมทั้งคณะละครต่าง ๆ มาด้วยกัน

หรือในปีพ.ศ. 2323 มีงานฉลองพระแก้วมรกต โปรดให้โนราห์-ชาตรีของเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชซึ่งแสดงด้วยผู้ชายทั้งหมดขึ้นมาแสดงประชันกับละครในของวังหลวงซึ่งแสดงด้วยผู้หญิงทั้งหมด แต่เรื่องเล่าที่ชาวนางเลิ้งมักเล่าต่อกันมาก็คือในปี พ.ศ.2375 ซึ่งตรงกับสมัยรัชกาลที่ 3 สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) ได้ลงไประงับเหตุไม่สงบที่หัวเมืองภาคใต้ ชาวเมืองนครศรีธรรมราช พัทลุง สงขลา จำนวนหนึ่งได้ติดตามกองทัพกลับมาพระนครด้วย และได้รับพระราชทานที่อยู่อาศัยให้ตั้งบ้านเรือนในย่านตำบลสนามกระบือ ซึ่งปัจจุบันคือบริเวณถนนหลานหลวงและถนนดำรงรักษ์แถวย่านนางเลิ้งนั่นเอง ผู้ที่มีความสามารถเล่นโนรา-ชาตรีก็เป็นหนึ่งในผู้ร่วมปักหลักตั้งถิ่นฐาน ตั้งคณะละครรับงานแสดงต่าง ๆ สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน มีคณะครูพูน เรืองนนท์ คณะจงกล โปร่งน้ำใจ และอีกหลายคณะ

ละครชาตรีนิยมแสดงเรื่องพระสุธนนางมโนห์รากับรถเสน (นางสิบสอง) และบางเรื่องนำมาจากบทละครนอก ได้แก่ ลักษณวงศ์ ตอน ถวายพราหมณ์ถึงฆ่าพราหมณ์เกสร แก้วหน้าม้า ตะเพียนทอง สังข์ทอง ตอนกำเนิดพระสังข์ วงษ์สวรรค์ – จันทวาท ตอน ตรีสุริยาพบจินดาสมุทร โม่งป่า พระพิมพ์สวรรค์ สุวรรณหงส์ ตอนกุมภณฑ์ถวายม้า โกมินทร์ พิกุลทอง พระทิณวงศ์ กายเพชร กายสุวรรณ อุณรุท พระประจงเลขา จำปาสี่ต้น ฯลฯ

ละครชาตรีเคยเป็นที่นิยมกันมากเมื่อ 60 ปีก่อน แต่แม้ทุกวันนี้ละครชาตรีจะไม่เป็นที่นิยมเท่าในอดีต แต่ละครชาตรีในย่านนางเลิ้งก็มีการปรับเปลี่ยนให้เข้ากับยุคสมัยอยู่เสมอ มีการสอดแทรกกลอนสด นำเพลงฉ่อยขึ้นมาร้องผสานกลายเป็นละครชาตรีร่วมสมัยที่สอดคล้องกับโลกที่เปลี่ยนแปลงไปตลอดเพราะละครชาตรีนั้นคล้ายลิเก คือไม่มีบทตายตัว แต่จะมีเรื่องย่อคร่าว ๆ อาศัยการด้นสดของนักแสดง ซึ่งทำให้สามารถสอดแทรกสถานการณ์ปัจจุบัน หยอดมุกตลกใส่เข้าไปในบทสนทนาได้ไม่ว่าจะแสดงเรื่องอะไรก็ตาม

ละครชาตรี นับเป็นละครที่มีมาแต่สมัยโบราณ และมีอายุเก่าแก่กว่าละครชนิดอื่นๆ มีลักษณะเป็นละครเร่คล้ายของอินเดียที่เรียกว่า ‘ยาตรี’ หรือ ‘ยาตรา’ ซึ่งแปลว่าเดินทางท่องเที่ยว เป็นละครเร่พื้นเมืองของชาวเบงคลีในประเทศอินเดีย นิยมเล่นเรื่องคีตโควินท์ เกี่ยวกับการอวตารของพระวิษณุ คาดกันว่าละครไทยอาจได้แบบอย่างมาจากละครอินเดีย ซึ่งแพร่หลายในแหลมอินโดจีน เช่น พม่า มาเลเซีย เขมร และไทย

ที่มา : ข้อมูลจากสภาวัฒนธรรมเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย

882
VIEWS

Noey

บรรณาธิการ TRAWELL STORY ผู้หลงรักการหมุนตัวบนฟลอร์สวิงพอๆ กับการสะสมหนังสือเก่า เม้าท์กับคุณลุงคุณป้าวัยเก๋า และสรรหาหนังแปลกมาชมก่อนเข้านอนทุกคืน