Villages

ABOUT THE FANTASTIC 4 COMMUNITIES

Mahakan

ชุมชนบ้านไม้โบราณที่เป็นประจักษ์พยานความเปลี่ยนแปลงของกรุงรัตนโกสินทร์มาตั้งแต่วันแรกสร้าง เดิมทีที่นี่เป็นจุดเชื่อมต่อสำคัญระหว่างพื้นที่รอบนอกกับตัวพระนคร วันเวลาผ่านไปผู้คนเข้ามาอาศัยอยู่ในบริเวณนี้มากขึ้นเรื่อยๆ บ้านเรือนถูกเปลี่ยนมือไปสู่เจ้าของใหม่คนแล้วคนเล่า จาก 14 ป้อมปราการรอบพระนคร ปัจจุบันเหลือเพียง ‘ป้อมพระสุเมรุ’ และ ‘ป้อมมหากาฬ’ แห่งนี้ ชุมชนป้อมมหากาฬจึงเป็นชุมชนชานกำแพงพระนครแห่งสุดท้ายที่ยังคงเหลืออยู่ เพียงเดินผ่านประตูลอดกำแพงเมืองเก่าสูงใหญ่เข้าไปก็จะได้พบกับบ้านไม้น้อยใหญ่หลายสิบหลังที่เรียงรายเคียงข้างกันมาหลายทศวรรษ ใครใคร่ลัดเลาะเดินชมสถาปัตยกรรมก็มีให้เลือกพินิจพิเคราะห์ส่วนต่างๆ ของบ้านที่ปรับปรุงเปลี่ยนแปลงกันมาตามสมัยนิยมของยุคต่างๆ กันแบบใกล้ชิดสุดๆ สัมผัสกลิ่นอายของอดีตตรอกพระยาเพชรปาณีซึ่งเคยเป็นโรงลิเกแห่งแรกของประเทศไทย ใครสนใจภูมิปัญญาชาวบ้านก็เพียงเข้าไปนั่งคุยกับชาวชุมชนที่กำลังทำกรงนกเขาชวา ปรุงกระเพาะปลารสเลิศ ปั้นเศียรพ่อแก่จากดินเหนียว หรือเพียงต้องการหลีกหนีความวุ่นวายก็เข้ามาพบกับความสงบร่มรื่นภายในพิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิตแห่งแรกของกรุงเทพมหานครแห่งนี้ได้ตลอดทั้งวัน

Ban Bat

ชุมชนแรกและชุมชนเดียวในประเทศไทยที่ยังคงประกอบอาชีพทำบาตรพระด้วยมือแบบครบทุกขั้นตอนตามหลักพระธรรมวินัย สืบต่อกันมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ภายหลังเหตุการณ์เสียกรุงครั้งที่ 2 ชาวบ้านได้อพยพจากตำบลคลองบาตรพระ มาอาศัยอยู่บริเวณรอบนอกกำแพงเมืองกรุงรัตนโกสินทร์ แม้ในปี พ.ศ. 2514 บาตรปั๊มจากโรงงานที่มีราคาถูกกว่าและผลิตได้รวดเร็วกว่าจะเข้ามาตีตลาด แต่สุดท้ายชาวบ้านบาตรก็รวมพลังกันขึ้นมาได้อีกครั้ง ทำบาตรแบบต่างๆ เพื่อขายเป็นที่ระลึก แถมยังเปิดบ้านต้อนรับนักท่องเที่ยวให้เข้าไปสัมผัสการทำบาตรด้วยมืออย่างใกล้ชิด ดังนั้นไม่ว่าวันไหนที่ผ่านไปใกล้ชุมชนแห่งนี้เราจึงจะได้ยินเสียงตีบาตรดังแว่วมาแต่ไกลเหมือนเสียงระฆังกังวาน เชื้อเชิญให้ผู้มาเยือนเข้ามาทำความรู้จักกับกระบวนการทำงานของชาวชุมชนที่เปรียบได้กับโรงงานอุตสาหกรรมทำมือขนาดย่อมที่เชื่อมโยงกันไว้ด้วยศรัทธาในพระพุทธศาสนา นอกจากกระบวนการทำบาตรแล้วหากสบโอกาสดีเรายังอาจมีโอกาสร่วมเพลิดเพลินกับคณะรำวงบ้านบาตรที่โด่งดังในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงครามอีกด้วย เด่นดังแค่ไหนก็ต้องบอกว่ามีเพลงรำวงที่ชาวชุมชนแต่งขึ้นเองนับร้อยเพลงตีพิมพ์เป็นเล่มเลยทีเดียว

Nang Loeng

ชุมชนที่อัดแน่นด้วยความบันเทิงทางสายตาและกระเพาะอาหาร พื้นที่นี้เดิมเป็นทุ่งโล่งกว้างที่มีควายชุกชุมจึงเรียกกันว่า ‘ย่านสนามควาย’ จนกระทั่งมีการขุดคลองผดุงกรุงเกษมมีผู้คนอพยพย้ายถิ่นฐานเข้ามาก่อร่างสร้างตัวจนกลายเป็นย่านการค้าที่เจริญรุ่งเรือง ชาวมอญล่องเรือนำตุ่มอีเลิ้งซึ่งเป็นภูมิปัญญาเฉพาะของตัวเองมาขายตามคลองสายนี้ จนคนเรียกกันติดปากว่า ‘ย่านอีเลิ้ง’ หรือ ‘นางเลิ้ง’ แทนชื่อเดิม จุดเด่นที่ใครมาเห็นเป็นต้องจำได้ก็คือตึกแถวแบบฝรั่งทาสีชมพูเรียงเป็นแนวตลอดถนนนครสวรรค์ ในเวลาไล่เลี่ยกับการตัดถนน สร้างรถราง ที่นี่จึงเป็นตลาดบกแห่งแรกของประเทศไทย ซึ่งมีทั้งอาหารสูตรโบราณรสอร่อยสารพัดเมนู บางอย่างหาชิมได้เฉพาะที่นี่เท่านั้น เดินลึกเข้าไปในตลาดก็จะได้เห็นโรงหนังไม้ขนาดใหญ่อายุเกือบร้อยปีอย่างศาลาเฉลิมธานียังคงตั้งตระหง่านรอการกลับมาเป็นศูนย์รวมความบันเทิงของชาวนางเลิ้งเช่นในอดีต ไม่เพียงวิถีชีวิตความคิดความเชื่อที่สืบต่อกันมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3 ผู้คนในย่านบันเทิงเริงละครอันประกอบด้วยบ้านศิลปะ บ้านเต้นรำ บ้านนราศิลป์ คณะละครชาตรี ต่างช่วยกันสร้างสีสันและแต่งเติมชีวิตชีวาให้ผู้คนย่านนี้และผู้มาเยี่ยมเยือนตลอดมา

Wang Krom

พื้นที่เล็ก ๆ ภายในซอยสำราญราษฎร์ ย่านสังฆภัณฑ์แห่งนี้มีวังเก่าแก่อายุมากกว่า 100 ปีตั้งอยู่ ย่านนี้จึงถูกเรียกว่า ‘ชุมชนวังกรมพระสมมตอมรพันธ์’ ตามพระนามของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ กรมพระสมมตอมรพันธ์ โอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ 4 ซึ่งทรงมีวังส่วนพระองค์ตั้งอยู่ระหว่างถนนบำรุงเมืองและวัดเทพธิดาราม ต่อมาวังได้ถูกทิ้งร้างหลังจากเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ.2475 พื้นที่โดยรอบจึงได้กลายเป็นที่อยู่ของข้าราชการตำรวจทหาร ส่วนหนึ่งกลายเป็นโรงเรียนเทเวศร์วิทยา ต่อมาเมื่อปิดกิจการไปแล้วชาวบ้านจึงทยอยย้ายเข้ามาอยู่ที่นี่มากขึ้น เกิดเป็นชุมชนที่ประกอบอาชีพเย็บผ้าเหลืองส่งให้ย่านสังฆภัณฑ์บนถนนบำรุงเมือง ใกล้กับย่านเสาชิงช้าซึ่งมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของทั้งผู้นับถือพุทธและพราหมณ์รวมอยู่ ชาวจีนที่มาตั้งหลักปักฐานทำการค้าขาย จึงเปิดกิจการค้าเครื่องใช้สำหรับพิธีกรรมทางศาสนากันเรื่อยมา แต่แม้จะเป็นชุมชนขนาดจิ๋วแต่ก็มีของดีซุกซ่อนอยู่ไม่น้อย นอกจากฝีมือเย็บจีวรที่ไม่เป็นรองใครแล้วยังมีภูมิปัญญาการเย็บสัปทน (ร่มสำหรับใช้ในพิธีการของพระสงฆ์) และบัวลอยหวานมันสูตรเด็ดที่ใครกินก็ต้องติดใจ